22/05/2024 -

Đạo lý Tôma

968

_Jean-Pierre Torrell, O.P._

Thánh Tôma, giống như bất kỳ Kitô hữu nào - và có lẽ phần lớn mọi người - đối với ngài, lời cầu nguyện là điều rất quen thuộc. Ngài hát Kinh thần vụ trong nhà nguyện cùng các anh em dòng Đa Minh mỗi ngày; và giống như Thánh Đa Minh thánh thiện, người sáng lập Dòng, Thánh Thánh Tôma cũng cầu nguyện trong những chuyến hành hương cùng các bạn đồng hành. Chúng ta cũng có nhiều chứng nhân kể lại rằng ngài cầu nguyện một mình, trong đêm khuya thanh tịnh, trước bàn thờ hay trước thánh giá. Nhưng ngài cũng có cơ hội mà không phải Kitô hữu nào cũng có: nói về lời cầu nguyện với tư cách là nhà thần học và - nếu được phép nói như vậy - làm sáng tỏ một “lý thuyết về việc thực hành cầu nguyện”.

Một thực tại hiện diện khắp nơi

Với tư cách là giáo sư, Thánh Tôma tiếp cận chủ đề cầu nguyện ngay từ đầu tác phẩm của mình: trong Sentences of Pierre Lombard, mà ngài phải chú giải, cũng như mọi nhà thần học trẻ khác trong thời đại của ngài. Tuân theo những yêu cầu của cuốn sách này, ngài thảo luận về nó ở ba chỗ khác nhau. Ở đoạn văn ban đầu, tâm điểm Kitô học của ngài, ngài đã tự hỏi làm thế nào mà lời cầu nguyện của Chúa Kitô trở nên cách thức minh họa cho việc cầu nguyện của chúng ta, bởi lẽ, theo một công thức được Thánh Tôma yêu thích, “Mọi hành động của Chúa Kitô đều là một bài học chân thực cho chúng ta.” Ngài quay lại chủ đề cầu nguyện lần thứ hai khi thảo luận về bảy ân sủng của Chúa Thánh Thần, ở điểm này ngài liên kết với bảy lời cầu xin trong Kinh Lạy Cha. Chính tại đây, theo cách của Thánh Augustinô, bậc thầy của cách tiếp cận này, ngài đề ra quy tắc có thể gọi là “quy tắc vàng” của lời cầu nguyện Kitô giáo: chuẩn mực của lời cầu nguyện Kitô giáo là lời cầu nguyện của Chúa Kitô.
 
Dựa trên Pierre Lombard, Thánh Tôma quay lại vấn đề cầu nguyện một cách rộng rãi trong bối cảnh giải thích về bí tích hòa giải. Ở đây, ngài mô tả cầu nguyện là biểu hiện của những tình cảm sâu sắc của người ăn năn, theo cùng một trật với ăn chay và bố thí mà chúng ta đã biết. Điều này chắc chắn không phải là không quan trọng. Trong ba việc này, hành động và lời nói bộc lộ một sự hiểu biết về con người - theo thuật ngữ kỹ thuật, một nhân học tôn giáo - theo đó những tình cảm bên trong đòi hỏi sự biểu hiện bên ngoài để đạt được hình thức đầy đủ của chúng.

Cũng nên để ý rằng, Thánh Tôma cũng quay lại để cầu nguyện trong những khóa học hàng ngày của ngài với tư cách là bậc thầy thần học. Một phần của công việc của ngài cần được biết đến nhiều hơn: không giống như giảng viên thần học phải chịu bó buộc trong việc bình luận về cẩm nang của Pierre Lombard trong bài giảng của mình, bậc thầy thần học phải giảng về cuốn sách cơ bản, Kinh Thánh. Trong số các chú giải của ngài về Cựu Ước là chú giải về Thánh vịnh, trong đó có một lời tựa ngài giải thích rằng, quyển sách này bao gồm một tóm tắt toàn bộ công việc của Thiên Chúa được kể lại trong Kinh Thánh. Áp dụng một định nghĩa từ những thế kỷ đầu tiên của Kitô giáo, ngài giới thiệu cầu nguyện như là "sự nâng tâm hồn lên cùng Thiên Chúa", và điều này được hiểu dưới bốn khía cạnh: sự nâng cao đức tin thông qua sự ngưỡng mộ vĩ đại của Thiên Chúa, sự nâng cao hy vọng bằng cách hướng về hạnh phúc, sự nâng cao đức ái thông qua sự kết hợp mật thiết với Thiên Chúa và sự thánh thiện của Ngài, và sự nâng cao đức công bằng bằng cách bắt chước đức công bằng của Thiên Chúa trong hành động của chính chúng ta. Sự nâng tâm hồn lên Thiên Chúa và các khía cạnh khác nhau của nó là những chủ đề xuất hiện thường xuyên trong bối cảnh này, và ngay cả khi chúng không được đề cập rõ ràng, chúng vẫn không kém phần quan trọng.

Trong chú giải của mình về Tân Ước, Thánh Tôma cũng tìm thấy nhiều cơ hội để nói về lời cầu nguyện, đặc biệt là trong chú giải Tin mừng Thánh Matthêu, nơi ngài dừng lại ở đoạn Chúa Giêsu dạy Kinh Lạy Cha cho các môn đệ để hướng dẫn họ cách cầu nguyện (Mt 6, 9-13).

Thấy rằng cách tiếp cận ngắn gọn ban đầu này không đủ, Thánh Tôma thực sự đã biến Kinh Lạy Cha trở thành đối tượng của một loạt các bài giảng, trong quá trình đó ngài đã đưa mình vào một chú giải tiên tiến và tâm linh hơn. Mọi người nhìn thấy trong Kinh Lạy Cha "lời cầu nguyện hoàn hảo nhất," vì nó không chỉ dạy chúng ta mọi điều mà ai cũng có thể cầu xin từ Thiên Chúa, mà còn dạy chúng ta cách yêu cầu điều đó theo thứ tự mà chúng ta nên mong muốn: việc làm thánh danh của Thiên Chúa và thực hiện ý muốn của Ngài rõ ràng đi trước nhu cầu hàng ngày của chúng ta. "Ngắn gọn, hoàn hảo, hiệu quả," do đó, lời cầu nguyện này không chỉ dạy chúng ta cách yêu cầu, nó cũng hình thành toàn bộ tâm trạng của chúng ta, vì nó dạy chúng ta phải ở trước mặt Thiên Chúa trong một tư thế "tự tin, thẳng thắn, không có sự rối loạn, trìu mến và khiêm nhường."

Một sự nâng tâm hồn lên Thiên Chúa

Trong những lá thư của Thánh Phaolô, nhiều câu nói về cầu nguyện đã thu hút sự chú ý của nhà thần học trong các Chú giải Kinh Thánh của ngài. Khi được hỏi làm thế nào để tuân theo lời khuyên "cầu nguyện không ngừng" (1 Tx 5, 17), Thánh Tôma trả lời rằng điều này có thể thực hiện theo ba cách: bằng cách cầu nguyện vào những thời điểm cố định, để chắc chắn, nhưng cũng thông qua mong muốn tiếp tục của lời cầu này, hỗ trợ cho tất cả các hoạt động của chúng ta, và thông qua việc bố thí, khiến người nhận lời cầu nguyện của chúng ta cầu nguyện cho chúng ta. Chúng ta gặp lại ba khía cạnh này trong chú giải của Thánh Tôma về Thư gửi tín hữu Rôma 1, 9–10, Thánh Phaolô nói rằng ông cầu nguyện không ngừng cho những người nhận thư của mình và rằng ông nhớ đến họ trước mặt Chúa. Một chút sau đó (Rm 8, 26), khi Thánh Tôma suy ngẫm về sự bất lực của chúng ta trong việc khẩn cầu khi chúng ta phải cầu xin vì chúng ta không biết cách cầu nguyện, ngài tự tin tuyên bố rằng Chúa Thánh Thần, Đấng linh hứng lời cầu nguyện này trong chúng ta, không thể gợi ý bất cứ điều gì sẽ vô ích cho sự cứu rỗi của chúng ta. Chính Chúa Thánh Thần dạy cho chúng ta nghệ thuật sống tốt.

Ở nơi khác, Thánh Tôma phát triển tư tưởng của Thánh Phaolô khi khuyên người Philipphê không lo lắng và hướng về lời cầu nguyện đối với tất cả nhu cầu của họ (Pl 4, 6). Thánh Tôma liệt kê bốn điều kiện để cầu nguyện: nâng tâm trí lên Thiên Chúa, niềm tin tưởng khi cầu xin dựa trên lòng thương xót của Thiên Chúa và được thể hiện qua lòng khiêm nhường, tạ ơn vì tất cả những phúc lợi đã nhận được, và cuối cùng, chính lời cầu xin. Theo chiều hướng tương tự, ngài nói ở nơi khác, khi chú giải Cl 1, 9, rằng chúng ta chuẩn bị nâng tâm hồn lên Thiên Chúa, đó là lời cầu nguyện thông qua lòng sùng kính và suy niệm. Bởi vì cầu nguyện không phải là việc thuyết phục Thiên Chúa chấp nhận mong muốn của chúng ta, mà là nâng tâm hồn lên tới Chúa nhờ ân sủng của Ngài.

Một lời cầu nguyện được cấu trúc

Thomas thường xuyên nhắc lại rằng thái độ cuối cùng này đặt chúng ta ở tâm điểm của thần học cầu nguyện. Chúng ta tìm thấy suy nghĩ này được phát triển một cách rộng rãi hơn trong chú giải của Thánh Tôma về Thư thứ nhất gửi Timôthê. Đoạn Kinh Thánh khuyến khích cầu nguyện cho mọi người và đặc biệt là những người nắm giữ các vị trí quyền lực (1 Tm 2, 1-8). Ở đây, Thánh Tôma lưu ý rằng cùng một từ để chỉ bài phát biểu (oratio) của các diễn giả và hoạt động của người cầu nguyện (oratio). Tuy nhiên, trong trường hợp đầu tiên, diễn giả tìm cách thuyết phục người nghe ủng hộ quan điểm của riêng mình, còn trường hợp thứ hai hoàn toàn khác: lời cầu nguyện của chúng ta không nhằm thay đổi ý chí của Thiên Chúa - Đấng luôn sẵn sàng làm điều tốt cho chúng ta - mà là nâng tâm hồn chúng ta lên Ngài. Sử dụng lại ý tưởng của cùng một lá thư, Thánh Tôma phân biệt bốn hình thức cầu nguyện: cầu xin (postulatio), cầu nguyện (oratio), van nài (obsecratio) và tạ ơn (gratiarum actio). Ba hình thức đầu liên quan đến những điều tốt mà chúng ta mong muốn, trong khi hình thức thứ tư liên quan đến những lợi ích đã nhận được. Theo cách thức huấn luyện, ngài nhấn mạnh rằng khuôn mẫu này chính là lời cầu nguyện của Giáo hội khi chúng ta thực hành cầu nguyện mỗi ngày khi mở đầu thánh lễ:

Lạy Thiên Chúa toàn năng và hằng sống: đây là việc cất cao tâm hồn mình lên cùng Thiên Chúa trong lời cầu nguyện (oratio). Chúa đã ban cho Hội Thánh của Chúa những điều lợi ích như thế: đây là lời cảm tạ. Xin Ngài thương nghe chúng con cầu khẩn: đây là sự cầu xin (postulatio), nhờ Chúa Giêsu Kitô, Chúa chúng con: đây là sự van nài (obsecratio). Thực vậy, nếu chú ý kỹ, toàn bộ Thánh lễ thực sự được cấu trúc theo cách này. Khoảnh khắc của sự van nài (obsecratio) diễn ra vào thời điểm trước phần truyền phép Mình Thánh và Máu Thánh, vì chính lúc đó chúng ta ghi nhớ những hành động cứu độ trọng đại trong lịch sử cứu độ đem lại cho chúng ta sự tự tin cần thiết cho sự van nài của mình. Còn đối với sự cầu nguyện, việc cất cao tâm hồn mình lên cùng Thiên Chúa (oratio), thì diễn ra vào chính thời điểm truyền phép, khi người ta suy niệm về tất cả những gì Chúa Kitô đã làm. Từ kết thúc phần truyền phép cho đến Rước lễ là khoảnh khắc của sự thỉnh cầu (postulatio) cho người sống, cho người đã qua đời và cho chính mình. Còn về sự cảm tạ, thì đương nhiên là nó diễn ra vào cuối.[1]

Thánh Tôma đề cập đến cầu nguyện trong nhiều đoạn văn khác, nhưng không cần phải xem xét tất cả để thấy rằng ngài không hài lòng với những chú giải rời rạc về cầu nguyện. Vì vậy, ngài đã tổng hợp giáo lý của mình theo cách có cấu trúc hơn trong Summa Theologiae (Tổng Luận Thần Học). Ngay cả trong Tổng luận thần học cũng không có tất cả mọi thứ được nói trong cùng một nơi. Để thừa nhận tầm quan trọng đích đáng của cầu nguyện, ngài đã chú trọng đến lời cầu nguyện của Chúa Giêsu, mà không phải lặp lại rằng mô hình của lời cầu nguyện Kitô giáo được tìm thấy trong lời cầu nguyện của Chúa Kitô (ST IIIa, q. 21). Nếu chúng ta chỉ giới hạn ở việc nghiên cứu về cầu nguyện nói chung, mà Thánh Tôma đề cập trong bối cảnh nhân đức của tôn giáo, một chi tiết nhỏ cũng đủ để chứng minh tầm quan trọng mà ngài dành cho nó: với 17 điều trong câu hỏi 83 của Secunda Secundae, là câu hỏi dài nhất trong toàn bộ Summa Theologiae. Điều này có nghĩa là chúng ta không thể khám phá nó hoàn toàn ở đây. Tuy nhiên, vì giờ đây chúng ta biết được những chủ đề ưu tiên của Thánh Tôma và biết rằng những chủ đề này không đơn thuần chỉ được lặp lại mà còn được làm phong phú thêm với những sắc thái mới trong các tác phẩm và hoàn cảnh khác nhau, nên việc dừng lại một lát ở các yếu tố của giáo lý của ngài, những yếu tố đại diện cho toàn bộ, cũng đã đủ để hiểu được.

Nhà Chú Giải Các Ước Muốn

Theo công thức ngắn gọn trong Summa, cầu nguyện là "nhà chú giải của hy vọng" hoặc "nhà chú giải của ước muốn". Tuy nhiên, chính trong một tác phẩm khác, Compendium Theologiae (Tóm Tắt Thần Học), chúng ta tìm thấy sự triển khai tốt nhất về giáo lý của Thánh Tôma về cầu nguyện. Một lần nữa, và theo cách đáng chú ý, Thánh Tôma xây dựng bài giảng của mình xoay quanh các lời cầu nguyện khác nhau trong Kinh Lạy Cha. Ban đầu có thể nó xuất hiện như một thiết bị văn chương nhưng sau này đã trở thành một tầm nhìn sâu sắc về thực tế, bởi vì đối với Thánh Tôma, cầu nguyện diễn ra trong kế hoạch quan phòng lớn lao để điều khiển và cai quản thế giới. Chúng ta không cầu nguyện để thay đổi ý chí của Thiên Chúa, mà đúng hơn là ý chí của Ngài có thể được hoàn thành. Vì vậy, khi Thánh Tôma coi cầu nguyện là tiếng nói của hy vọng, ngài cho thấy nhân đức này trở nên đặc trưng cho người hành hương, con người trên con đường hướng tới hạnh phúc, vì cầu nguyện là thái độ cơ bản của con người trong thế giới này, bởi vì chúng ta tự do, nhưng hạn chế, và do đó lệ thuộc:

Trong trật tự của sự an bài thiêng liêng, mỗi hữu thể được chỉ định một phương thế để đạt được mục đích của nó phù hợp với bản chất của nó. Đối với con người, cũng có một phương thế thích hợp được chỉ định, phù hợp với điều kiện của bản chất con người, để đạt được những gì họ hy vọng nhận được từ Thiên Chúa. Bản chất con người khiến chúng ta phải dùng đến sự cầu xin để nhận được từ người khác, đặc biệt là từ một người có địa vị cao hơn, những gì chúng ta hy vọng nhận được từ người đó. Vì vậy, cầu nguyện được khuyến khích đối với con người, để nhờ đó họ có thể nhận được từ Thiên Chúa những gì họ hy vọng nhận được từ Ngài... [Điều này không phải để cho Thiên Chúa biết nhu cầu của chúng ta, mà đúng hơn là để chính chúng ta nhận thức được những nhu cầu đó. Tuy nhiên, lời cầu nguyện Kitô giáo có một đặc điểm riêng:] Lời cầu nguyện hướng tới con người giả định một mối quan hệ thân mật nhất định có thể mang lại cơ hội cho người cầu xin trình bày yêu cầu của mình. Nhưng khi chúng ta cầu nguyện với Thiên Chúa, chính lời cầu nguyện chúng ta gửi đi khiến chúng ta thân mật với Ngài, vì linh hồn chúng ta được nâng lên cùng Thiên Chúa, trò chuyện với Ngài trong tình cảm thiêng liêng, và thờ phượng Ngài trong tinh thần và chân lý. Hiệu ứng quen thuộc do trải nghiệm trong lời cầu nguyện chuẩn bị cho người cầu xin cầu nguyện một lần nữa với niềm tin càng lớn hơn. Và vì vậy, chúng ta đọc trong Thánh vịnh 16:6: "Con đã kêu cầu Ngài" (nghĩa là trong lời cầu nguyện đầy tin tưởng), "vì lạy Chúa, Ngài đã nghe tiếng con"; như thế sau khi nhận được thân mật trong lời cầu nguyện đầu tiên, người thi sĩ kêu lên với sự tự tin càng lớn hơn trong lời cầu nguyện thứ hai. Vì vậy, trong lời cầu nguyện với Thiên Chúa, sự bền bỉ hoặc lặp lại lời cầu xin của chúng ta không phải là không phù hợp, mà được Thiên Chúa chấp nhận. Thật vậy, "chúng ta luôn luôn phải cầu nguyện và đừng mất hy vọng," như đã nói trong Luca 18:1.[2]

Niềm vui của hy vọngSự tự tin trìu mến ngự trị trong cầu nguyện chính là hiệu ứng đích thực của nhân đức hy vọng. Hy vọng thực sự chỉ có thể thất bại nếu Đấng mà chúng ta cầu nguyện không có quyền năng để ban cho lời cầu xin của chúng ta. Bây giờ, trong trường hợp của Thiên Chúa, quyền năng này chắc chắn nhất, bởi vì Ngài đã tạo ra các tầng trời và trái đất, và Ngài cai quản mọi sự để sắp xếp chúng theo mục đích của chúng. Vì lý do này, người ta có thể xin bất cứ điều gì ở Ngài. Nhưng thực tế, chính đức ái cuối cùng sắp xếp hy vọng và ước muốn của chúng ta. Lời cầu nguyện đầu tiên của chúng ta vì vậy sẽ luôn luôn là Thiên Chúa được yêu mến trên tất cả mọi sự: "Danh Chúa được cả sáng". Tuy nhiên, điều thứ hai cũng làm chúng ta quan tâm: sau khi tôn vinh Thiên Chúa, "con người mong muốn và tìm kiếm trên hết là được chia sẻ vinh quang thần thánh".

Thánh Tôma do đó kêu gọi đến chiều kích eschatological (cánh chung) của hy vọng. Mặc dù Thánh Tôma không sử dụng chính xác thuật ngữ này, tuy nhiên, thực tế bao hàm ý nghĩa này. Với lời hứa đầu tiên của Chúa Thánh Thần, chúng ta đã chắc chắn sở hữu vinh quang được dự liệu trước - vì ân sủng chẳng là gì khác. Tuy nhiên, chúng ta không sở hữu nó bây giờ trong tổng thể của nó, mà vẫn sống dưới luật của sự mong đợi và hy vọng. Tâm điểm của lời cầu nguyện nằm trong khoảng "đã có và chưa có", và nó được đặc trưng bởi mong muốn chia sẻ hạnh phúc thần thánh. Do đó, lời cầu nguyện không bao giờ ngừng bao lâu hy vọng mà nó loan báo vẫn chưa đạt được sự viên mãn hoàn toàn. Chỉ có hạnh phúc tối hậu mới xoa dịu được ước muốn của con người được siêu nhiên hóa bởi ân sủng. Theo định nghĩa, không thể thỏa mãn và luôn tìm kiếm tuyệt đối, chúng ta sẽ biết rằng những con người được ân sủng đã đạt đến mục đích của họ bằng cách không còn tìm kiếm nữa, rằng cuối cùng họ đã thỏa mãn. "Tất cả sự bất an về ham muốn sẽ chấm dứt, vì sở hữu cách đầy đủ sự thiện tối hậu và vắng bóng mọi điều ác." Chỉ có sự chiêm ngưỡng Thiên Chúa sẽ đánh dấu sự kết thúc của cuộc tìm kiếm này và cung cấp sự trọn vẹn của niềm vui vĩnh cửu được sinh ra từ sự tham dự vào niềm vui mà Thiên Chúa có nơi chính mình.

Sự trọn vẹn của niềm vui này phải đạt được không chỉ theo đối tượng vui mừng, mà còn theo tâm trạng của người vui mừng. Nói cách khác, đối tượng vui mừng phải có mặt, và toàn bộ tình cảm của người vui mừng phải được đức ái mang vào trong căn nguyên của niềm vui. Như đã chỉ ra, trong sự chiêm ngưỡng yếu tính Thiên Chúa, tinh thần thụ tạo sở hữu Thiên Chúa như hiện diện; và chính sự chiêm ngưỡng Thiên Chúa hoàn toàn thiêu đốt tình cảm bằng tình yêu Thiên Chúa. Nếu bất cứ điều gì đáng yêu trong chừng mực nó đẹp đẽ và tốt lành, như Dionysius nói trong Divine Names (sách 4, chương 10), thì Đấng là chính yếu tính của vẻ đẹp và sự tốt lành, là chính Chúa lại không thể được chiêm ngưỡng mà không có tình yêu. Do đó, sự chiêm ngưỡng hoàn hảo được theo sau bởi tình yêu hoàn hảo... Hơn nữa, niềm vui lớn hơn về một cái gì đó hiện đang chiếm hữu, thì thực tại đó càng được yêu mến. Do đó, niềm vui đó là trọn vẹn, không chỉ vì thực tại mang lại niềm vui, mà còn về phía người vui mừng. Niềm vui này là sự hoàn thành của hạnh phúc con người.

Trong trường hợp chúng ta bị cám dỗ tiếp cận bản văn này từ một quan điểm quá thân mật, Thánh Tôma sẽ nhắc nhở chúng ta về những gì ngài nói vài trang trước đó liên quan đến những lời đầu tiên của Kinh Lạy Cha. Chúng ta nói "Lạy Cha chúng con" chứ không phải "Lạy Cha tôi" để chỉ ra đặc tính cộng đoàn của ơn gọi con người và Kitô giáo của chúng ta: "Tình yêu của Thiên Chúa dành cho chúng ta không phải là chuyện riêng tư, mà là thực tại cộng đoàn. Nó nhắm đến tất cả mọi người." Đây là lý do tại sao chúng ta không cầu nguyện như những cá nhân bị cô lập, mà với một tấm lòng. Hơn nữa, mặc dù hy vọng của chúng ta chủ yếu dựa vào sự trợ giúp thần thánh, chúng ta cũng được anh chị em giúp đỡ để dễ dàng hơn nhận được những gì chúng ta cầu xin. Vì hy vọng của chúng ta được đề cập đến Thiên Chúa qua Chúa Kitô, Con Một duy nhất nhờ Thánh Thần của Ngài mà chúng ta trở nên nghĩa tử, nên chúng ta không thể tuyên bố Thiên Chúa là Cha chỉ riêng cho chính mình. Điều đó sẽ là đoạt lấy một tước hiệu không phải chỉ thuộc về riêng chúng ta. Hơn thế nữa, không chỉ trong lời cầu nguyện mà cộng đoàn có chỗ đứng: chúng ta sẽ tìm thấy niềm vui trong sự hiệp thông của cộng đoàn trong chính hạnh phúc.

Vì vậy, đây là phác thảo khái quát cách Thánh Tôma nói về cầu nguyện. Chúng ta có thể thấy rằng ngài đã phát triển giáo lý của mình theo cách riêng. Ngài đã không tiếp cận nó giống như các vị thánh khác, những người tiếp cận nó như những người thực hành dạy một phương pháp suy niệm và có xu hướng đối phó với những khó khăn tâm lý mà mọi người gặp phải trong lời cầu nguyện. Chúng ta chỉ tìm thấy những ám chỉ hiếm hoi về điều này ở Thánh Tôma. Theo cách sâu sắc hơn nhiều, ngài đặt sinh vật trước mặt Thiên Chúa và chỉ ra lý do tại sao chúng ta cầu nguyện. Thánh Tôma nhấn mạnh, nếu có thể nói như vậy, sự cần thiết siêu hình của lời cầu nguyện. Do đó, ngài biết cách cho chúng ta cảm thấy hứng thú với lời cầu nguyện, bởi vì ngài thể hiện ý nghĩa của nó.
[1] Thomas Aquinas, Super I Epistolam B. Pauli ad Timotheum lectura (hereafter In 1 Timotheum), in Super Epistolas S. Pauli Lectura, vol. 2, edited by Raphaelis Cai (Turin: Marietti, 1953), ch. 2, lect. 1.
[2] Thomas Aquinas, Compendium of Theology, trans. Cyril Vollert (St. Louis: B. Herder, 1952), II, ch. 2, with some modifications to the translation.

[Trích Thường huấn Tỉnh dòng Đa Minh Việt Nam - Số 2, 2024, tr. 13-23]
114.864864865135.135135135250