Người Trẻ Sống Đức Tin: Vai Trò Của Gia Đình Và Giáo Hội

Mai Văn, OP.

Ngày nay, trước xã hội với nhiều trào lưu mới, người trẻ Công giáo xem ra đang gặp nhiều thách đố trong đời sống đức tin. Vì vậy, hướng dẫn người trẻ sống đức tin là việc làm cần thiết, như Công đồng Vatican II đã nêu: “Trẻ em và thanh thiếu niên có quyền được hướng dẫn trong việc phê phán những giá trị luân lý theo lương tâm thẳng thắn, tự ý chấp nhận và tuân giữ những giá trị ấy, cũng như nhận biết và yêu mến Thiên Chúa cách hoàn hảo hơn” Vat II, Tuyên ngôn về giáo dục Kitô giáo, số 1.. Để thực hiện điều này, hẳn nhiên cần sự đóng góp của nhiều thành phần, nhưng thiết tưởng, gia đình và Giáo hội đóng vai trò quan trọng hơn cả.

1. Vai Trò Của Gia Đình

Trong gia đình, con cái luôn ảnh hưởng sự giáo dục của cha mẹ về việc hình thành nhân cách. Vì vậy, Công đồng Vatican II đã coi gia đình là trường học đầu tiên, có nhiệm vụ giáo dục con cái một cách toàn diện Xc. Vat II, Tuyên ngôn về giáo dục Kitô giáo, số 3.. Ca dao tục ngữ Việt Nam cũng có câu: “Con nhà tông không giống lông cũng giống cánh”, và dân gian thường nói: “Cha nào con nấy”. Điều đó cho thấy ảnh hưởng của gia đình lên con cái là rất lớn. Những ảnh hưởng đó sẽ theo con cái suốt cuộc đời. Tuy nhiên, việc giáo dục này phải là tiến trình kéo dài, không chỉ khi thơ bé, nhưng cả lúc đã trưởng thành.

Dạy con từ thuở còn thơ…

Nếu trong đời sống trần thế, cha mẹ chăm sóc con cái từ khi mới hình thành trong bụng mẹ, thì đời sống đức tin cũng cần thực hiện như vậy. Bởi lẽ, nơi gia đình Kitô giáo, vì “nhận lãnh ân sủng cũng như bổn phận của bí tích hôn phối, nên cha mẹ phải dạy con cái ngay từ nhỏ, để chúng nhận biết và tôn kính Thiên Chúa, cùng yêu mến tha nhân theo đức tin chúng đã lãnh nhận khi chịu phép rửa tội” Vat II, Tuyên ngôn về giáo dục Kitô giáo, số3.. Như vậy, chính cha mẹ có nhiệm vụ tạo cho gia đình một bầu khí thấm nhuần tình yêu và lòng tôn kính Thiên Chúa, tình thương tha nhân. Chỉ trong khung cảnh gia đình như vậy, con cái mới mong có được môi trường thuận lợi để đời sống đức tin triển nở. Bên cạnh đó, cha mẹ cần đảm nhận nhiều chức năng trong quá trình hướng dẫn con cái sống đức tin.

Trước tiên, cha mẹ phải là những người bạn lớn của con cái. Cha mẹ là người bạn đồng hành: cùng đi, cùng làm, cùng suy nghĩ, cùng đối thoại, cùng chia sẻ vui buồn với con mình trong mọi hoàn cảnh của cuộc sống. Kế đến, cha mẹ phải thể hiện mình là một nhà tâm lý. Cha mẹ là người hiểu biết sự phát triển tâm lý của con cái qua từng giai đoạn, từng lứa tuổi trong cuộc sống. Ngoài ra, cha mẹ cần thể hiện vai trò là người thầy đầy bản lĩnh trước con cái. Gia đình là trường học đầu tiên, thì không ai khác, cha mẹ chính là những người thầy dạy vỡ lòng cho con mình. Trong thực tế, gia đình là môi trường giáo dục thường xuyên và liên tục nhất. Không ai bằng cha mẹ, và chẳng đâu bằng gia đình! Cuối cùng, bằng chính gương sáng của mình, cha mẹ trở nên những “người mẫu”. Với hình mẫu ấy, không ai có thể thay thế cha mẹ trong lòng những người con của mình. Hình ảnh những “người thầy” đầu tiên này sẽ theo đứa trẻ đi suốt cuộc đời, có tác động mạnh mẽ trong hành trình trưởng thành sau này của chúng.

…Đến khi con khôn lớn

Trong hành trình giúp con bước vào đời, cha mẹ không dừng lại ở việc giáo dục khi con còn nhỏ, nhưng còn đồng hành trong cả cuộc đời. Sự đồng hành này được thể hiện qua việc cha mẹ quan tâm, giúp con cái hoàn thành vận mạng cuộc đời một cách hoàn trọn nhất. Cũng vậy, trong gia đình Công giáo, cha mẹ cần quan tâm đến đời sống đạo của con cái. Cha mẹ Công giáo cần dạy cho con em mình những điều kiện tốt nhất để chúng có thể giữ vững niềm tin trong một thế giới ngày càng xa rời đức tin Kitô giáo.

Ngày nay, người trẻ luôn nhạy cảm với những luồng thông tin đang phổ biến rất nhiều trên các phương tiện truyền thông. Trong bối cảnh đó, cha mẹ phải giúp đỡ con cái để chúng biết cách đáp trả thế nào đối với các giá trị thật và những điều sai lạc trên các hệ thống thông tin ấy. Hơn nữa cũng cần phải giúp người trẻ để họ có thể trả lời cho những kẻ lạm dụng không sống theo tinh thần Kitô giáo Xc. Nhóm mục vụ gia đình Giáo phận TP.HCM, Cha mẹ và vấn đề giáo dục con cái, tr 25. Dịch từ tác phẩm “Husbands, Wiives, Parents, Children” của tác giả Ralph Martin, NXB Servant Books, Ann Arbor, Michigan, 1997.. Cha mẹ không nên gây áp lực với con cái, nhưng giúp chúng khám phá ra những giá trị tốt đẹp của đời sống đức tin mà chúng đã lãnh nhận. Từ đó, với những điều kiện thuận tiện, người trẻ có thể góp phần xây dựng cộng đoàn Giáo hội địa phương.

2. Vai trò của Giáo hội

Ngày nay, trước những thách đố về đời sống đức tin, Giáo hội cần có sự hướng dẫn đúng đắn, phù hợp với tâm thức của người trẻ trong thời đại mới, nhằm giúp họ can đảm bước tiếp trong cuộc đời. Đây chính là điều Giáo hội cần thực hiện, vì nó thuộc về lãnh vực giáo dục của Giáo hội, một nền giáo dục mang bản sắc Kitô giáo. Chính Công đồng Vatican II cũng khẳng định: “Giáo hội có trách nhiệm giáo dục, không những vì Giáo hội cũng là xã hội trần gian (…), nhưng nhất là vì Giáo hội có nhiệm vụ loan truyền cho mọi người biết con đường cứu rỗi, cũng như thông ban sự sống Chúa Kitô cho các tín hữu…” Vat II, Tuyên ngôn về giáo dục Kitô giáo, số 3..

Từ củng cố Giáo lý…

Đối với người trẻ, hơn bao giờ hết, đây là giai đoạn khủng hoảng về đức tin và gặp nhiều khó khăn trong lãnh vực luân lý. Vì vậy, điều quan trọng đầu tiên, có thể nói như vậy, Giáo hội cần giảng dạy để người trẻ nắm vững về giáo lý của Giáo hội. Từ đó, họ có được “kim chỉ nam” hướng dẫn cuộc sống. Bởi lẽ, “Việc giảng dạy giáo lý nhằm soi sáng và củng cố đức tin, nuôi dưỡng đời sống theo tinh thần Chúa Kitô, đưa đến việc ý thức và tham dự  linh động vào mầu nhiệm phụng vụ, khuyến khích hoạt động tông đồ” Vaticano II, Tuyên ngôn về giáo dục Kitô giáo, số 4.. Như vậy, Giáo lý đóng vai trò quan trọng trong đời sống của người Kitô hữu nói chung, và cách riêng là các bạn trẻ. Hiểu đúng đắn và vững chắc về Giáo lý chính là nền tảng giúp người trẻ đi vào đời sống xã hội, thể hiện được niềm tin và căn tính của mình.

Như vậy, Giáo hội cần làm sáng lên giá trị đích thực cũng như hướng dẫn giáo lý phù hợp với tâm thức của thời đại. Cũng trong chiều hướng ấy, chúng ta đang diễn tả một cách rất mới giá trị của Giáo lý trong xã hội. Chúng ta đang làm cho Giáo lý luôn mới, không bị lạc hậu trong thế giới hôm nay.

…Đến đồng hành và yêu mến

Bên cạnh hướng dẫn đức tin để người trẻ trưởng thành trong cung cách sống đạo, thì cảm thông, yêu mến và chia sẻ những âu lo, hy vọng với người trẻ là điều quan trọng. Đức cố Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã từng nói: “Con người là con đường số một mà Giáo hội phải đắn đo khi thi hành chức vụ của mình” Trích lại Sr. Ngọc Tâm, FMA, Giới trẻ:hồng ân-thách đố, Nội san Chia sẻ Thần học- Mục vụ- Tu đức Liên Tu sĩ thánh phố, số 46, tháng 6 năm 2005, tr 59.. Từ đó, chúng ta cũng có thể nói, Giáo hội thi hành chức vụ của mình thì người trẻ chính là đối tượng cần được quan tâm. Trong một lần gửi thư cho Bề trên Cả Dòng Don Bosco, Đức cố Giáo hoàng Gioan Phao lô II còn nói rõ hơn: “Không nên quên rằng ở thời đại chúng ta, thế hệ trẻ vướng phải những cám dỗ và những hiểm nguy mà các bậc cha anh của họ đã không biết đến, chẳng hạn như: ma túy, bạo động, những cảnh thiếu nết na nơi những chương trình chiếu phim và truyền hình, những thứ văn chương và hình ảnh khiêu dâm” Trích lại Sr. Ngọc Tâm, FMA, Giới trẻ:hồng ân-thách đố, Nội san Chia sẻ Thần học- Mục vụ- Tu đức Liên Tu sĩ thánh phố, số 46, tháng 6 năm 2005, tr 61.. Qua đó, chúng ta thấy rõ tầm quan trọng của những người đóng vai trò giáo dục đức tin cho người trẻ ngày nay như thế nào.

Chúng ta cần hiểu người trẻ không chỉ ở ngoài bề mặt, nhưng với cõi lòng, với sự đam mê và dám đồng hành với họ. Chúng ta cần có cái nhìn toàn diện về con người của họ chứ không đơn giản là tìm cách cứu rỗi linh hồn họ. Ta cần có cái nhìn toàn thể, đa diện chứ không phải nhìn trong tính đơn lẻ và phiếm diện. Chúng ta cần bước vào cuộc sống thực tại của họ để tìm hiểu nghề nghiệp, môi trường sống, và ngay cả cách suy nghĩ của họ. Chỉ khi thực hiện điều đó, chúng ta mới có thể bước đi cùng với người trẻ bằng chính thực tại cuộc sống của họ. Khi đó, như lời của Đức cố Giáo hoàng Gioan Phaolô II, chúng ta sẽ tự hào nói rằng: “ Giáo hội rất yêu mến giới trẻ, không bao giờ và nhất là thời nay (…), Giáo hội thấy mình được Chúa dắt tới để nhìn lại thế hệ trẻ với một tình thương rất đặc biệt và niềm hy vọng, và hãy coi việc giáo dục là một trong những nhiệm vụ chính của mình”.^[1]

Đó là con đường chung của Giáo hội toàn cầu, mà Đức Gioan Phaolô II đã thực hiện một cách triệt để trong triều đại Giáo hoàng của ngài. Hơn bao giờ hết, các vị chủ chăn nên là những người dẫn đầu, luôn thể hiện tấm lòng yêu mến dành cho người trẻ. Đây cũng có thể coi là cách thế tốt nhất để Giáo hội đồng hành với người trẻ, giúp họ vượt qua những khủng hoảng về đời sống đức tin, nhất là trong hoàn cảnh xã hội hiện nay.

Mai  Văn, OP.

(Chia sẻ TMHĐGDĐM tháng 6.2011)