Tại hầu hết các xứ đạo Việt Nam, tháng 5 là tháng đặc biệt dành để dâng hoa kính Mẹ. Ngay từ cuối tháng 3, các đội hoa trong giáo xứ đã ráo riết chọn người, tập luyện để có thể tổ chức những ngày dâng hoa đẹp nhất cho tháng 5. Một vấn đề đặt ra là lịch sử của Tháng Hoa này bắt nguồn từ đâu? Chúng có ý nghĩa gì?

Giống như dân tộc Việt Nam, mọi dân tộc khác trên thế giới rất quý chuộng mùa Xuân. Đặc biệt là những vùng có khí hậu ôn đới, sau những tháng ngày mùa Đông kéo dài, mùa Xuân là mùa của trăm hoa đua nở, lòng người phơi phới, và do đó cũng có nhiều lễ hội tổ chức vào dịp này. Tại Châu Âu, mùa Xuân đến trễ hơn. Tháng 5 mới thực sự là tiết Xuân đúng nghĩa. Ví như tại Rôma, thời xưa nhiều nơi tổ chức lễ hội, họ mở hội hoa để dâng kính thần Hoa, tổ chức thi sắc đẹp… Nhằm thánh hoá những phong tục dân gian, người tín hữu cũng muốn hướng những tâm tình tự nhiên lên đức Trinh Nữ Maria, người trinh nữ kiều diễm, không vì nhan sắc tự nhiên cho bằng vẻ đẹp của linh hồn, không hề vương mắc tì ố của tội lỗi.

Bước sang thời Trung cổ, tục lệ này trở nên phổ biến hơn. Vào thế kỷ XIII, vua Alphongsô X nước Tây Ban Nha đã khuyến khích dân chúng dành tháng 5 để tôn kính Đức Mẹ. Còn bên Đức, hồi thế kỷ XIV, chân phước Henricô Susô, dòng Đa Minh , một nhà giảng thuyết nổi tiếng giảng cho giới bình dân đã kêu gọi người ta noi theo hành vi đạo đức này. Chính bản thân ngài, ngay từ đầu tháng 4, ngài đã trồng hoa trong khắp tu viện để tháng 5 chúng kịp đơm bông, ngài có thể lấy chúng kết thành triều thiên đội lên tượng Đức Mẹ. Sang thế kỷ XVII, người ta thấy nhiều nơi tổ chức những buổi rước hoa vào ngày đầu tháng 5 và trong các Chúa nhật tháng đó, song song đó người ta đọc kinh cầu Đức Mẹ và hát những bài thánh ca, ca tụng Đức Trinh Nữ. Rất nhiều nhà thần học đã nương theo tập tục tốt lành này và triển khai tư tưởng thần học được rút ra từ Kinh thánh, từ tư tưởng các giáo phụ, các nhà tu đức ngõ hầu mọi tín hữu có thể chiêm ngưỡng vẻ đẹp tinh thần của Mẹ Maria để bắt chước. Sang thế kỷ XIX, Đức Giáo hoàng Piô VII, để ghi nhớ việc mình được trở về Rôma vào tháng 05 năm 1814, sau khi bị hoàng đế Napôlêông giam lỏng tại Paris, đã khuyến khích việc cử hành tháng 5 dâng kính Đức Maria. Các vị Giáo hoàng sau cũng khuyến khích tục lệ ấy.

Tại Việt Nam, dẫu chưa có một nghiên cứu nào về việc hình thành thói quen dành riêng tháng 5 để dâng hoa kính Mẹ, nhưng ta có thể đoan chắc rằng thói quen này đã theo chân các vị Thừa sai du nhập vào Việt Nam. Việc du nhập ấy cũng không mấy khiên cưỡng bởi tháng 5 dương lịch cũng mới chỉ chớm Hạ, vả lại, tại Việt Nam, một nước có khí hậu nhiệt đới, hoa trái mọc quanh năm, thời điểm này tìm hái hoa cũng không khó.

Đến đây chúng ta tự hỏi: Việc dâng hoa có ý nghĩa gì? Có phải chúng chỉ là một hình thức của lễ hội? Thiết nghĩ để trả lời chúng, ta cần quay trở lại yếu tố lịch sử. Như đã nói ở trên, từ rất sớm, các nhà thần học đã có những suy tư thần học nhằm giúp cho người giáo dân tham dự tháng Hoa một cách có ý nghĩa hơn. Một mặt, tháng này cũng là dịp để người ta đào sâu những gương nhân đức có ở nơi Mẹ; mặt khác, khi nhọc công tập luyện để dâng kính những đoá hoa vật chất, người ta cũng nỗ lực luyện tập để có thể dâng lên cho Mẹ những đoá hoa lòng là các việc lành nhân đức. Một điểm nữa chúng ta cũng cần lưu ý đó là khi dâng hoa kính Mẹ, chúng ta cũng muốn nói lên tấm lòng của người con dành cho Mẹ của mình, chúng ta tán dương vì Mẹ đã được Thiên Chúa thưởng công xứng đáng, nhưng không vì thế mà chúng ta chỉ dừng ở việc tán dương Mẹ mà bỏ quên cùng đích của việc tán dương ấy là chính Thiên Chúa – Đấng là nguồn mạch mọi ân sủng. Theo như lời giải thích của Chúa Kitô về vương triều Thiên Chúa, vương triều ấy không phải để thống trị, nhưng để phục vụ. Vậy nên vinh quang của Đức Maria không dành để củng cố thế lực nhưng là nhằm để thực thi lòng ân cần săn sóc đối với đoàn con còn trên đường lữ hành dương thế. Khi hiểu như thế thì những triều thiên bằng hoa ta gắn trên các bức tượng Đức Mẹ trong đoàn rước sẽ lại càng ý nghĩa hơn.

Ước mong rằng trong tháng Hoa này, anh chị em chúng ta sẽ sống tốt hơn trong ý nghĩa của việc dâng hoa kính Mẹ. Mong sao mọi người biết chạy đến bên Mẹ, xin Mẹ phù hộ, chuyển cầu cho chúng ta. Và mong sao ai ai cũng gắng sức thực thi các việc lành phúc đức hầu có thể kết thành những đoá hoa lòng đẹp nhất dâng Mẹ. Có thế hẳn mẹ sẽ vui lòng hơn là chuyện chỉ dừng ở hình thức.

Duy Khánh, OP

[Tham khảo: Phan Tấn Thành, Magnificat, Học viện Đa Minh , 2010;

Hoàng Kim Toan, Đức Maria trong văn hoá Đạo Mẫu, Lưu hành nội bộ, 2002.]